Werkgevers die vandaag klagen over personeelstekorten, klinken vaak verrast. Alsof de krapte plots uit de lucht kwam vallen. Maar de cijfers liegen er niet om: wat we nu meemaken was geen verrassing.
Prof. dr. Sarah Vansteenkiste, directeur van Steunpunt Werk, legde het recent uit tijdens een keynote voor klanten van Start People. De boodschap? We projecteerden dit al jaren. En belangrijker nog: er bestaan reserves, maar het zijn geen makkelijke wins.
2,9 werkzoekenden per vacature: welkom in de nieuwe realiteit
De arbeidsmarkt koelt licht af. De werkloosheid stijgt naar 4%, het aantal vacatures daalt. Toch blijft de krapte scherp. In 2025 telde VDAB 251 knelpuntberoepen, tien meer dan het jaar ervoor. Van bankspecialisten over bouwarbeiders en ICT-analisten tot verpleegkundigen en leerkrachten. De lijst is lang en divers.
Die krapte is geen momentopname, maar het zichtbare gevolg van een dieperliggend structureel probleem. Het grote verhaal zit in de demografie. De vervangingsvraag van 55-plussers explodeert. Tussen 2023 en 2028 verlaten gemiddeld 395.400 mensen de arbeidsmarkt via pensioen of arbeidsongeschiktheid. Dat is 13,1% van de totale tewerkstelling, tegenover 9,7% in de periode 2013–2018.
"Dit komt niet uit de hemel vallen," zegt prof. Vansteenkiste. "We maken deze projecties al jaren. Wat verrast, is dat zoveel organisaties zich niet hebben voorbereid."
Het plafond is bereikt
Vlaanderen haalt een werkzaamheidsgraad van 94,1% bij hoogopgeleiden tussen 25 en 49 jaar. Dat is de hoogste in de Europese Unie. Een prestatie, maar tegelijk ook een plafond. Wie vandaag nog rekent op extra reserves in die groep, komt bedrogen uit.
De klassieke doelgroepen zijn uitgeput. Wie verder wil groeien, moet elders kijken. De reserves zitten bij groepen die vandaag nog achterblijven:
· 55-plussers: 62,4% werkzaamheidsgraad
· Niet-EU-migranten: 64,5%
· Kortgeschoolden: 53,7%
· Personen met arbeidershandicap: 49,8%
De conclusie is helder: verder groeien kan alleen met een bredere kijk op talent. Niet door harder te trekken aan dezelfde groepen, maar door toegang te verbeteren voor wie vandaag nog uit de boot valt.
De reserves bestaan, maar zijn niet makkelijk te activeren
Prof. Vansteenkiste wijst vier groepen aan waar nog capaciteit zit. Steeds met dezelfde nuance: het zijn geen quick wins.
1. Onvrijwillig deeltijds: 108.400 personen
Mensen die deeltijds werken maar graag meer uren doen, vooral vrouwen in sectoren waar deeltijds de norm is. De barrières zijn bekend: gebrek aan betaalbare kinderopvang, moeilijk combineerbare jobs en een werkdruk die voltijds onhaalbaar maakt.
Wat nodig is: flexibiliteit, multi-werkgeverschap en werkbaar werk.
2. Ontmoedigden: 78.800 personen
Mensen die niet actief zoeken, maar wel beschikbaar zijn en willen werken. Ze haken af door taalproblemen, leeftijdsdiscriminatie, het gevoel niet de juiste vaardigheden te hebben, mobiliteitsproblemen of discriminatie-ervaringen.
Wat helpt: vertrouwen opbouwen, vaardigheden aanleren, werkervaring bieden en drempels wegnemen.
3. Arbeidsongeschiktheid: 389.200 personen
De cijfers zijn confronterend: 55%van wie korter dan een jaar ziek is, keert terug naar regulier werk. Bij mensen die langer dan een jaar ziek zijn, zakt dat naar 6,8%. Bij 55-plussers zelfs naar 1,8%.
Het systeem focust sterk op ongeschiktheid in plaats van op wat nog wél kan, terwijl de drempels om terug te keren hoog blijven.
Wat nodig is: preventie, trajecten die werk en zorg combineren, een andere rol voor de arbeidsarts en eenvoudigere procedures
4. Huisvrouwen en huismannen: 116.400 personen
Een groep die quasi onzichtbaar blijft. 97,2% is onbekend bij VDAB. Taal, sociale verwachtingen, negatieve schoolervaringen, zorgtaken en een gebrek aan perspectief stapelen zich op.
Wat helpt: toegangspoorten openzetten, begeleiding voorzien, typecasting doorbreken en ruimte creëren om mogelijke loopbanen te verkennen.
Het probleem dat niemand ziet
Naast activering is er nog een minder zichtbaar, maar minstens even hardnekkig knelpunt. 49% van de Vlamingen tussen 25 en 64 jaar nam het afgelopen jaar niet deel aan een opleiding en wil dat ook niet.
De redenen zijn veelzeggend:
- "Ik ben er niet mee bezig" (39,4%)
- "Ik bezit alle vaardigheden die ik nodig zal hebben" (25,8%)
- "Mijn vaardigheden volstaan voor mijn huidige job" (25,3%)
Bij kortgeschoolden loopt dat aandeel op tot bijna 80%. Bij hooggeschoolden blijft het steken op 31,8%.
De paradox is duidelijk: de arbeidsmarkt evolueert razendsnel, maar mensen voelen weinig nood om mee te evolueren. Het probleem zit niet in het opleidingsaanbod, maar in motivatie en in het zichtbaar maken waarom bijleren noodzakelijk is.
Koester je eigen mensen
Te midden van die structurele krapte is er ook een stabiele factor. 96% van wie werkte in 2024, was ook werkend in 2025. De gemiddelde anciënniteit in Vlaanderen ligt al dertig jaar rond de elf jaar. Mensen blijven. Vooral 50-plussers zijn opvallend trouw.
Dat maakt retentie strategischer dan permanent rekruteren. Wat houdt mensen aan boord?
- Aantrekkelijk loon en voordelen (65%)
- Goede balans tussen werk en privé (57%)
- Prettige werksfeer (57%)
Maar ook: autonomie in het werk, buffers tegen werkdruk en ruimte om mee te denken. Job redesign, het herdenken van de essentie van een functie, blijkt vaak effectiever dan nog een extra wervingscampagne. "Koester het huidig personeel," zegt prof. Vansteenkiste. "Dat is strategischer dan permanent rekruteren."
Langetermijndenken in een kortetermijnwereld
Drie inzichten springen eruit.
De krapte is structureel, niet conjunctureel.
Demografische factoren verdwijnen niet na een economische opleving. Wie denkt dat dit vanzelf overwaait, komt bedrogen uit.
Reserves bestaan, maar vragen maatwerk.
Geen snelle oplossingen, wel een inclusief HR-beleid met een lange adem: breder rekruteren, begeleiden op maat en investeren in mensen die vandaag buiten beeld blijven.
Retentie wint van rekrutering.
Focus op job redesign, preventie van uitval en inzetbaarheid van het eigen personeel. Wie vertrekt, kost meer dan wie blijft.
Organisaties die vandaag investeren in bredere rekrutering en het behoud van hun mensen, zijn morgen niet meer verrast door krapte. Ze verwachtten het al.
Deze analyse is gebaseerd op de keynote van prof. dr. Sarah Vansteenkiste, directeur van Steunpunt Werk, tijdens een event van Start People in Beringen op 27 november 2025.
Meer data en inzichten over de Vlaamse arbeidsmarkt vind je op Steunpunt Werk. Ontdek ook andere arbeidsmarktanalyses op de RGF Staffing Insights blog.